Eski fotoğraflara baktığında dikkatini çeker: yirminci yüzyılın ilk yarısında neredeyse her erkek başında bir şapkayla dolaşır. Fötr, melon, hasır… Şapka kıyafetin ayrılmaz parçasıdır. Bir erkeğin başı açık dışarı çıkması, o dönemde adeta eksik giyinmiş sayılmaktır.

Bugün ise sokakta şapka takan bir erkek görmek çoğunlukla bir istisna. Peki bir zamanlar bu kadar yaygın olan bir aksesuar, gündelik hayattan neden bu kadar geri çekildi? Bunun tek bir sebebi yok; birkaç değişimin üst üste binmesiyle olmuş gibi görünüyor. Birkaç başlıkta bakalım.

Bir zamanlar zorunlu bir tamamlayıcıydı

Yirminci yüzyılın başında şapka sadece moda değil, neredeyse bir görgü kuralıydı. Düzgün giyimli sayılmak için başında bir şapka olması beklenirdi; çıkarmak ve takmak bile belli bir nezaket diliydi. Birini selamlarken şapkanın hafifçe kaldırılması, sessiz ama herkesçe anlaşılan bir jestti. Şapka aynı zamanda sınıf ve mesleğin de işaretiydi. Yani bir aksesuardan çok, kimliğin parçası gibiydi.

Değişen yaşam tarzı

Şapkanın gerilemesinde yaşam tarzındaki değişimin payı büyük anlatılır. Otomobilin yaygınlaşmasıyla insanlar daha az açık havada yürüdü; alçak tavanlı araçlar geniş kenarlı şapkayı zorlaştırdı. İnsanlar daha çok kapalı mekânda vakit geçirdikçe, başı koruyan bir aksesuara duyulan pratik ihtiyaç da azaldı. Şehir hayatının hızlanması ve gündelik kıyafetlerin rahatlaması resmî aksesuarları geri plana itti. Saç bakımı ve saç şekillendirmenin önem kazanması da bu süreçte sık dile getirilir.

Kültürel kırılma

Yüzyılın ortasından sonra giyim genel olarak rahatladı; takım elbise ve resmî aksesuarlar gündelik hayattan çekilmeye başladı. Şapka da bu dalganın bir parçası oldu. Gençlik kültürünün yükselişiyle birlikte daha serbest, daha gündelik bir tarz öne çıktı; başı örtmek artık bir kural değil tercih meselesi hâline geldi. Bir kuşağın “şık” saydığını, sonraki kuşak çoğu zaman “eski moda” olarak görür ve böylece köklü alışkanlıklar bile sessizce çözülür. Erkek modasının nasıl değiştiğini merak ediyorsan erkek modasında jean nasıl yayıldı yazısı benzer bir hikâye anlatıyor.

Bugün şapkanın yeri

Şapka tamamen kaybolmadı; bambaşka bir yere yerleşti. Bugün daha çok güneşten korunma, spor ya da kişisel bir stil tercihi olarak karşımıza çıkıyor. Bere, kasket ve şapka, gündelik kombinlere kişilik katan parçalar arasında. Aksesuarları kombine katmak istersen erkek aksesuarlarını nasıl kullanırsın yazısına bakabilirsin.

Özetle: şapka, zorunlu bir görgü kuralıyken yaşam tarzı ve kültürdeki değişimle gündelik modadan çekildi. Tamamen yok olmadı, sadece rolü değişti; zorunluluktan çıkıp bir tercih hâline geldi. Bir aksesuarın yükseliş ve düşüşü, aslında bir dönemin de hikâyesi. Belki de modanın en ilginç yanı, hiçbir parçanın tamamen ölmemesi, sadece şekil değiştirmesidir.